Punkt oporu wzg. 304,7

Punkt oporu wzg. 304,7



Punkt oporu „Dąbrówka Wielka” został wzniesiony na wzgórzu 304,7, znajdującym się tuż nad dawną granicą II Rzeczypospolitej. Według planów miał to być jeden z najważniejszych rejonów obrony, gdyż jego zadaniem było strzec czoła tzw. „klina bytomskiego”, czyli odcinka granicy ostro wcinającego się w polskie tereny Górnego Śląska. Wzniesienie 304, górujące nad Bytomiem, nie tylko doskonale nadawało się do obrony, ale również pozwalało artylerii polowej znajdującej się m.in. w centralnym tradytorze odcinka, ostrzeliwać cele w głębi miasta. Schrony ryglowały jednocześnie jedną z głównych dróg wylotowych z miasta prowadzącą do Siemianowic, Będzina i Katowic, stanowiącą w tym rejonie jeden z najbardziej prawdopodobnych kierunków ataku niemieckiego na Polskę. Ponadto stanowiły osłonę dla linii kolejowej, wybudowanej po podziale Śląska, a łączącej Tarnowskie Góry z Chorzowem, omijającej łukiem niemiecki Bytom.

W sensie organizacyjnym, fortyfikacje w Dąbrówce to pierwszy sektor (licząc od południa) pododcinka „Bobrowniki”. Stacjonująca tu, w nieistniejących już dziś koszarach (10 na mapie), kompania forteczna „Dąbrówka” wchodziła w skład IV batalionu specjalnego ckm 11 pułku piechoty z Tarnowskich Gór. Natomiast artyleria polowa należała do 10 baterii artylerii lekkiej specjalnej typ A IV dywizjonu wydzielonego 23 pułku artylerii lekkiej z Będzina.

Ile, ostatecznie, obiektów i jakiego typu wybudowano w Dąbrówce Wielkiej, trudno precyzyjnie określić. Wynika to z faktu zaginięcia dokumentacji, jak i powojennej działalności rolniczo - przemysłowej. Natomiast do naszych czasów dotrwało 17 obiektów: jeden tradytor artyleryjski (9 na mapie), 1 ciężki schron bojowy dla armaty ppanc (14 na mapie), 6 schronów bojowych ckm (1, 4, 5, 7, 8 i 13 na mapie), 2 przykoszarowe schrony bojowe ckm (10 na mapie), 2 magazyny amunicji (3 i 15) i 5 obiektów pozornych (2, 6, 11 i P na mapie) - pod literą "P" ukrywają się dwa obiekty pozorne, z których jeden jest całkowicie zasypany ziemią i niewidoczny, a z drugiego pozostał tylko gruz i zwały ziemi sygnalizujące jego pierwotne położenie.





Schrony bojowy Nr VII (1 na mapie)

N 50°20'29,18" E 18°59'53,22"

Niewielki, jednoizbowy schron bojowy wyposażony w półkopułę mod.33B (sygnowaną ZO 1934 8). Jest to jedyna zamontowana na Śląsku półkopuła tego typu, a jej cechą charakterystyczną są 4 strzelnice. W efekcie łączny kąt ostrzału wynosił 240 stopni. Zastosowanie takiego pancerza wymagało również lekkiej zmiany konstrukcyjnej standardowego dla Dąbrówki obiektu, tzn. odchylenia pod kątem ściany czołowej.









Pierwsze śląskie schrony bojowe zbudowane w 1933 roku zaprojektowano niezwykle oszczędnie, tworząc stanowisko broni maszynowej o minimalnym narysie. Ckm ustawiony był w 3 strzelnicowej półkopule pancernej o ściankach grubości 170 mm. Wnętrze stanowiska nie było gazoszczelne i mieściło tylko dwa pomieszczenia (jedno stanowi raczej przelotnię) wyposażone w telefon, ręczny wentylator, piec i ławki. Grubość żelbetu była zmienna: od 150 cm na ścianie czołowej i stropie do 100 cm na ścianie tylnej. Wejścia zamykane były dwudzielnymi drzwiami pancernymi, które prowadziły wprost do okopu. Już w 1934 zmodyfikowano sylwetkę schronu: inaczej umieszczono wejścia i uzupełniono je o dodatkowe przedsionki osłaniające przed zmiennymi warunkami atmosferycznymi i ewentualnym ogniem przeciwnika.

5 na mapie - Schron zachowany w dobrym stanie chociaż jest mocno zarośnięty krzakami. Nie zachowały się drzwi ani laweta ckm. Kopuła sygnowana ZO 1934 7.
7 na mapie - Obiekt zachowany w dobrym stanie, ale służy okolicznym rolnikom jako wysypisko niechcianych płodów rolnych. Nie zachowały się drzwi pancerne ani laweta ckm. Kopuła sygnowana ZO 1934 9.


5 na mapie

5 na mapie

5 na mapie

7 na mapie

7 na mapie

7 na mapie




Obiekty pozorne (2, 6, 11 na mapie)



2 na mapie - Obiekt zachowany w złym stanie - popękany. Czoło w znacznym stopniu zasypane ziemią. Wnętrze z kolei podebrane, zarośnięty krzakami.
6 na mapie - Obiekt sprawia wrażenie dobrze zachowanego, jednakże jest mocno zarośnięty i przysypany ziemią.
11 na mapie - Chyba najlepiej zachowany obiekt pozorny punktu oporu "Dąbrówka Wielka". Zachowały się jedne stalowe drzwi, jednakże jest zarośnięty trawą i krzakami




2 na mapie

2 na mapie

6 na mapie

6 na mapie

11 na mapie

11 na mapie




Schron bierny (3 na mapie)



Duży schron bierny pełniący rolę magazynu amunicyjno - saperskiego. Obiekt zachowany w średnim stanie, pozbawiony wszystkich stalowych elementów. Natomiast jest umiejscowiony w malowniczej dolince, w której znajdują się bardzo ładnie zachowane fragmenty okopów i ziemnych umocnień.






Schron bojowy (4 na mapie)



Schron bojowy z dwoma półkopułami ckm sygnowanymi ZO 1934 6, ZO 1933 5. Oprócz schronów przykoszarowych jedyny schron bojowy przystosowany do obrony zapola punktu oporu. Zachowany jest w dobrym stanie jednakże brak jest drzwi pancernych i lawet ckm. Okresowo podtapiany.



fot. z archiwum S.Hrebendy




Schrony bojowe (8 i 13 na mapie)





8 na mapie - Schron znajduje się w sporym zagajniku bzu. Obiekt zachowany w dobrym stanie, choć okresowo zalewany wodą. Zachowały się ławeczki dla załogi schronu i obsady okolicznych umocnień polowych. Brak drzwi i lawety ckm. Kopuła sygnowana ZO 1933 3. W okolicy schronu dobrze widoczny, spory odcinek okopów.
13 na mapie - Schron zachowany w złym stanie; jest całkowicie zalany wodą i zarośnięty krzakami. W jednym z wejść zachowało się skrzydło drzwi pancernych. Kopuła sygnowana ZO 1933 4.



8 na mapie

8 na mapie

8 na mapie

13 na mapie

13 na mapie

13 na mapie




Tradytor artyleryjski (9 na mapie)



Tradytor "p.o. wzg.304,7" jest najstarszy i ma najbardziej skomplikowaną budowę wśród obiektów Obszaru Warownego Śląsk. Posiada dwie kondygnacje, nieregularny kształt, stropy żelbetowe bez belek, dwa osobne kierunki ognia armaty, brak dostatecznej obrony wejść, brak właściwej ochrony przeciwgazowej i uproszczoną wentylację. Zasadnicze uzbrojenie tradytora stanowiła armata polowa ustawiona w pomieszczeniu bojowym z dwiema strzelnicami, pozwalającymi prowadzić ogień na przedpole i na prawo wzdłuż pozycji obronnej. Aby ułatwić manewrowanie armatą przy zmianie kierunku ognia skonstruowano specjalną obrotową podstawę - przypominającą kolejową obrotnicę. Otwory strzelnic zamykane były dwuskrzydłowymi stalowymi okiennicami osadzonymi w stalowej ramie. Dla zapewnienia odpowiedniej powierzchni dla obsługi armaty do gotowego tradytora dobudowano przedsionek przy wjeździe dla działa z drugą parą drzwi i pozbawioną zamknięcia strzelnicą broni ręcznej dla obrony wejścia. W sąsiedztwie izby bojowej znajdował się magazyn amunicji, odgrodzony cienką ścianą z drzwiami przesuwnymi od pomieszczenia przejściowego. W pomieszczeniu przejściowym znajdowały się wejściowe z dwuczęściowymi drzwiami pancernymi, zejścia na dolną kondygnację i ławka. Wyjście prowadziło do wykopu z betonowym podestem i schodami. Ścianka wykopu umocniona była kamienną obmurówką i chroniona betonowym murkiem osłaniającym również wejście. W dolnej kondygnacji znajduje się pomieszczenie załogi tradytora, z której wychodzi szyb do pancernej kopuły obserwacyjnej (ZO 1934 11). Obok znajduje się izba dowodzenia i pomieszczenie pogotowia załogi półkopuły pancernej ckm (ZO 1934 10). Obiekt jest wyczyszczony ze wszelkich metalowych elementów. Po wojnie detonowano w nim niewypały, co spowodowało lekkie przesunięcie ściany oddzielającej izbę bojową armaty od składu amunicji. Dolna kondygnacja mocno zalana wodą i zasypana śmieciami.



fot. za: Denkschrift über die polnische Landbefestigung, Berlin 1941,s. 117.

fot. za: Denkschrift über die polnische Landbefestigung, Berlin 1941,s. 116.


górna kondygnacja
dolna kondygnacja


Koszary (10 na mapie)



Punkt oporu posiadał własne koszary, wyglądem przypominające te w Bobrownikach. Tak samo jak we wszystkich obiektach tego typu, do głównego budynku zostały dobudowane 2 schrony bojowe. Mniejszy z nich, jednoizbowy, uzbrojony był w 2 ckm-y, a wejście prowadziło doń z korytarza na parterze koszar. Większy, trzyizbowy, na uzbrojeniu posiadał 4 ckm-y. Ponadto mieściła się w nim izba dowodzenia. Wejście znajdowało się najprawdopodobniej w piwnicy. Błędem konstrukcyjnym, nie powtórzonym w żadnym innym schronie przykoszarowym jest brak wyjść ewakuacyjnych, co zdecydowanie obniżyło wartość bojową obiektów. Główny, ceglany budynek został rozebrany, ale w miejscu gdzie stał zachowały się oba schrony. Są one w złym stanie, systematycznie dewastowane, rozkradane i zasypywane śmieciami.






Schron bojowy (12 na mapie)



Jest to jeden z pierwszych obiektów wybudowanych przez Polskę po odzyskaniu niepodległości. Powstał prawdopodobnie około 1922 roku. Jego zadaniem było ryglowanie głównej drogi na trasie Bytom - Będzin. Gdy w 1933 rozpoczęto budowę punktu oporu, schron stał się zbędny i został wysadzony przez saperów. Zachowała się tylko jedna ściana ze strzelnicą i resztka blachy falistej wzmacniającej strop.




Ciężki schron bojowy (14 na mapie)



Ciężki schron bojowy uzbrojony w jedną armatę p.panc, trzy ckm-y i przynajmniej jeden rkm. Jeden cekaem umieszczony był w kopule sygnowanej ZO 1936 N83, kolejny za pancerną płytą. Obiekt jest dwukondygnacyjny. Amunicja do armaty magazynowana była na dolnej kondygnacji i dostarczana na górę przy pomocy windy. Wejście do schronu jest wprawdzie szersze i zamykane dwuskrzydłowymi drzwiami, ale armaty i tak nie da się wtoczyć do środka. Musiała więc być najpierw wstępnie rozebrana i montowana dopiero w środku. Posiada rury do łączności optycznej, skierowane w stronę Maciejkowic, co jest o tyle zastanawiające, że znajdujący się tam samodzielny schron bojowy takowych nie posiada. Obiekt wybudowano w 1936 dla wzmocnienia południowego skrzydła punktu oporu i przystosowany był do prowadzenia ognia w kierunku Bytomia i Maciejkowic. Zachowany jest w dobrym stanie, choć systematycznie rozkradany.




górna kondygnacja dolna kondygnacja


Schron bierny (15 na mapie)



Jest to stara prochownia należąca do nieistniejących już kamieniołomów. W okolicy znajdowały się dwa takie obiekty, które wojsko podczas budowy punktu oporu zaadoptowało na magazyny amunicji. Do naszych czasów dotrwał tylko ten jeden. Stąd też wynika jego nietypowa konstrukcja, na którą składa się między innymi pełny wał ziemny osłaniający obiekt. W tak uformowanym nasypie poprowadzono betonowy tunel, który łączył plac przed schronem z drogą zaopatrzeniową. Ze względu na prowadzoną intensywną gospodarkę rolną teren wokół schronu został całkowicie przekształcony, a magazyn odsłonięty. Odbiło się to na jego stanie zwłaszcza, że do jego budowy użyto materiały innej jakości niż przy normalnych schronach; ściany są mocno spękane, złomiarze dla pozyskania rur wentylacyjnych powybijali dziury w stropie. Jest to najgorzej zachowana budowla punktu oporu „Dąbrówka”.






 
Design - d4u.pl